Er lag een fantastisch programma op de tekentafel, in co-creatie ontwikkeld, vol met elementen als excursies en trainingen. Maar er was geen lijm. Er was geen programmaonderdeel met de gelegenheid om elkaar écht goed te leren kennen. Een diepere kennismaking dan alleen naam en studierichting tijdens een obligaat voorstelrondje. Meer dan constateren dat iedereen student is en een interesse in het talentprogramma heeft. Wat nog miste is om van elkaar horen hoe je je studie vindt, welke ambities je hebt, welke vragen je hebt voor de toekomst. En om van elkaar te leren en feiten uit te wisselen. Hoe is die hoogleraar? Hoe is die stage? Ging je naar het buitenland en hoe was dat?

Tijdens al dat uitwisselen ontstaat er verbinding in het studentennetwerk, de lijm.

“Superbelangrijk voor als je langere tijd met elkaar gaat werken en tot resultaten moet komen”, aldus de studenten.

Lijm is in dit geval tijd en moeite om de ‘ruimte tussen de studenten’ in te vullen. Komen tot een zinvolle en diepere verbinding.

Alle verbindingen hebben lijm nodig. Binnen organisaties, tussen organisaties, in communities en (innovatie eco-) systemen. Verbinding gaat verder dan een snelle inhoudelijke match. Lijm is nodig om met elkaar in een systeem tot gezamenlijk handelen te komen.

Maar wat is dat dan, die verbinding? Waaruit bestaat die lijm? Kun je het meten? Kun je erop sturen?

De lijm bestaat uit iets wat we allemaal in elke samenwerking nodig hebben, maar waar we nog niet echt een naam voor hebben. Je zou het cultuur kunnen noemen. Er zijn vast nog meer benamingen voor. Nora Bateson noemt dit ‘warm data’.

Zij vertelde heel treffend over warm data tijdens de conferentie van R3.0 in de zomer van 2019. Zij vroeg het publiek na te denken over een gezin en wat dat is.

Je kunt zeggen dat een gezin uit de individuele gezinsleden bestaat: de ouders en de kinderen. Maar er is iets in elk gezin wat dat gezin uniek maakt. Iets wat ze samen hebben, iets wat ze bindt. De context die ze samen hebben. En als je dat aan de gezinsleden vraagt zullen ze beamen dat dat er is, maar het niet zo eenvoudig kunnen benoemen. Het gezin is dus de samenstelling van de gezinsleden en dat wat hen bindt.

Daarover dit filmpje. (Even doorspoelen naar 51 minuten, daar begint Nora. Het stukje over gezin is bij ongeveer 1.07)

De definitie van warm data van Nora Bateson: ‘Information about the interrelationships that integrate elements of a complex system’. Het gaat dus over het integreren van elementen, ofwel: lijmen.

Terug naar het talentprogramma. Het netwerk is dus de samenstelling van de teams van studenten die het programma gaan aansturen én dat, wat dat dan ook is, wat hen verbindt.

Als je verandering of transformatie wilt faciliteren, zowel binnen organisaties als tussen organisaties – in systemen – is dat wat er tussen mensen en organisaties plaats vindt essentieel. Het gaat altijd over de interrelationships tussen mensen.

Voor het werken in systemen voor innovatie, vernieuwing en duurzaamheid – zoals ik doe – is het niet genoeg om alleen de benodigde partners op het oog te hebben en ze bij elkaar te brengen. 

Om daadwerkelijk met elkaar tot een verandering te komen is er lijm in dat systeem nodig.

Dat eerst nog losse systeem van bijvoorbeeld ketenpartners moet een gezamenlijke cultuur, lijm, warm data, gaan ontwikkelen met elkaar. Een systeem kun je als buitenstaander niet bouwen. Je kunt alleen de betrokken personen in het systeem bij elkaar brengen en de verbinding faciliteren door tijd en ruimte te maken voor ‘lijm’.

Als changemaker kun je dus wel de lijm faciliteren. Bijvoorbeeld door wezenlijke vragen te stellen die de interrelationship bevorderen. Het is aan de partijen zelf hoe de verbindingen gelegd zullen worden.

Als het verbinden slaagt heb je een groep stakeholders in een systeem die samen een ‘gelijmde community’ vormen. Ze beperken zich niet tot het benoemen van ieders positie in bijvoorbeeld een ketensamenwerking. Ze werken óók samen door de ongrijpbare en onbenoembare lijm, waarvan ze weten dat die er is, maar die ze niet kunnen vastgrijpen.

Het bericht De lijm in het systeem verscheen eerst op Else Boutkan.

Waarom dan niet en wie dan wel?

Dit is geen pleidooi voor grote overheidsbemoeienis. ‘De overheid’ zal ook niet met de oplossingen komen. En nee, dit wordt ook geen pleidooi voor meer samenwerking tussen overheid, onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven. Alhoewel ik daar zeker een voorstander van ben.

Het antwoord op de vraag ‘wie dan wel?’ is: jij! En als jij het niet bent dat, dan iemand anders. Maar in ieder geval iemand van vlees en bloed.

De bron van elke verandering is een mens. Bedrijven, instituten en afdelingen zijn lege hulzen. Maar uiteindelijk zijn het ook niets anders dan verzamelingen met mensen. Oplossingen voor problemen, innovaties, veranderingen beginnen altijd bij één of meerdere mensen. Dus wijs niet naar bedrijven of de overheid. Wacht niet tot een afdeling of het management in actie komt. Begin zelf met organiseren van verandering.

We laten ons teveel leiden door de denkbeeldige barrières van bedrijfsorganisaties, afdelingen en functietitels. We komen niet in actie omdat we denken dat organisatie X of afdeling Y dit vanzelf een keer zal doen. Het is immers hun taak. Of we komen niet in actie omdat het niet bij de eigen functie hoort. Je ziet wat er zou moeten gebeuren en weet ook hoe het kan, maar doet het niet omdat je voor iets anders aangenomen bent.

Dat zelf beginnen begint simpelweg met het bewust genomen besluit dat je iets met je idee, je drijfveer voor verandering of wat het dan ook is wat jij te doen hebt, gaat doen. Een tweede slimme en super eenvoudige stap is dan om op zoek te gaan naar andere gedreven mensen. Drink samen een kop koffie of thee en praat over wat jullie beweegt. En voilà: dat was je eerste actie als wavemaker en je startte zojuist een heuse mini-wave. Uiteindelijk begint alle vernieuwing en verandering op deze manier. Management-constructen zijn positief gezien pogingen om deze dynamiek te bespoedigen. In de praktijk blijken ze helaas emmers achter de boot. Maar op het moment dat wij ons realiseren dat dit slechts denkbeeldige emmers zijn – dat we simpelweg het touw van de emmer overboord kunnen gooien en zelf de riemen ter hand nemen – dat is het moment waarop we de kans op werkelijke vernieuwing vrij baan geven!

Start making waves!

Het bericht Waarom bedrijven nooit het klimaatprobleem zullen oplossen verscheen eerst op Else Boutkan.

Als je een stap verder wilt gaan, kies je voor een meetsysteem, komt er een handboek duurzaam inkopen en een communicatiecampagne. Dit kost al wat meer tijd, maar is te doen vanuit een projectteam of de duurzaamheidsafdeling.

Niets mis met deze acties. Maar bedrijven die deze wegen zijn ingeslagen, merken dat er toch een moment komt waarop het verduurzamen stagneert.

Er zijn twee essentiële zaken die aan de basis liggen van duurzaamheid die verdergaat *)

In de eerste plaats moeten alle medewerkers in het bedrijf een positieve houding ten opzichte van duurzaamheid hebben. Duurzaamheid moet als vanzelfsprekend onderdeel zijn van hun denken en handelen. Duurzaamheid is niet een afdeling. Duurzaamheid is een grondslag. Pas dan kom je verder na de projectmatige acties waar vaak mee gestart wordt.

Ten tweede – en eigenlijk is dit hét startpunt van duurzaamheid – moet het doel, beter gezegd de bedoeling, van het bedrijf duurzaam zijn. Een betere omschrijving voor duurzaam is hier ‘van betekenis zijn’. Van betekenis voor de aarde, de maatschappij en de mensheid.

Dé bijbehorende vraag, die elk bedrijf zou moeten stellen is

Waarom zijn wij als bedrijf op aarde? Wat komen wij brengen? Wat dragen we bij aan een duurzame aarde, aan de maatschappij, de mensheid? Ofwel: duurzaamheid? WHY ON EARTH?

En nee, we hebben het hier niet over een bijdrage vanuit een deel van de winst, of andere manieren om maatschappelijke betrokkenheid te tonen. Het gaat hier om de bijdrage die met het hoofdproduct of dienst geleverd wordt.

Voor de nodige bedrijven zal dit een confronterende vraag zijn. Maar moedige en visionaire bedrijven durven deze vraag aan zichzelf te stellen.

Kijk bijvoorbeeld naar een bedrijf als DSM.

Ooit begonnen als staatsmijnbedrijf in steenkolen, is DSM nu actief in gezondheidsmarkt. Als dit bedrijf geen ommezwaai had durven maken bestonden ze nu niet meer. Op de website van DSM is te lezen dat “Verbetering van kwaliteit van leven voor huidige en toekomstige generaties” centraal staat in de strategie. Dat is een helder antwoord op de vraag ‘Why on Earth?’

Ook wordt vermeld dat de missie wordt gedragen door de kernwaarde “DSM’s activiteiten moeten bijdragen aan een duurzame wereld”. Van steenkolen, via bulkchemie naar vitamines en hoogwaardige materialen. Er valt ongetwijfeld nog wat aan te merken op DSM als het over duurzaamheid gaat. Maar het is een goed voorbeeld hoe duurzaamheid en de ‘betekenis economie’ in de kern van het bedrijf zitten.

*) een eindpunt of ultieme definitie van duurzaamheid is niet te geven. Dat maakt het enerzijds lastig om een doel te stellen. Maar anderzijds maakt dit het ook makkelijk om minder verantwoordelijkheid te nemen dan zou kunnen.

Het bericht Duurzaamheid, Why on Earth? Dé vraag die ieder bedrijf zichzelf moet stellen verscheen eerst op Else Boutkan.

Ik kreeg onlangs deze vraag voorgeschoteld. En niet voor het eerst. Het is een vraag die binnen veel bedrijven tot discussie leidt. In de koffiehoek en – vaste prik – bij de start van een duurzaamheidsoverleg.

Deze vraag is exemplarisch voor duurzaamheidsdiscussies op de werkvloer. Ze gaan over feiten, vergelijkingen, onderzoeken en cijfers. Het reduceert een duurzaamheidsdiscussie tot iets waarvan het antwoord te vinden is in een tabel of uitgekauwde spreadsheet.

Mijn antwoord op de bekertjesvraag is een wedervraag. Waarom je je zou willen beperken tot cijfertjes om anderen te overtuigen? En waarom zou je een duurzaamheidsdiscussie willen platslaan tot een ja-nee, zwart-wit, voor-tegen verhaal?

En mijn advies luidt: “Make up your mind and start making waves!”

Want dat wat je uiteindelijk wilt, is meer duurzaamheid in je bedrijf nietwaar? Je wilt zoveel mogelijk aanhangers van jouw visie. En nog belangrijker, het moet voor jou leuk blijven. En zeg nou zelf, welles-nietes gedoe bij het koffieapparaat is niet leuk.

Dit zijn mijn tips om goed beslagen ten ijs te komen in de mokken-bekers en elke andere duurzaamheidsdiscussie.

1. Storytelling in plaats van statistiek! Formuleer jouw persoonlijke en unieke verhaal bij jouw keuze. Waarom gebruik je een afwasbare mok? Of waarom ben je fervent inzamelaar van wegwerpbekers? Jouw verhaal bevat natuurlijk de feiten. Maar de feiten vul je aan met jouw persoonlijke overtuiging en ideeën. Heb jij grote zorg over gebruik van plastic? Dan lardeer jij jouw verhaal met verhalen over de plastic soep. Is het gebruik van gas voor warm afwaswater onacceptabel voor jou? Dan worden fossiele brandstoffen onderdeel van jouw verhaal. Misschien is jouw keuze een metafoor of symbool? Vertel dit! Maak jouw persoonlijke betrokkenheid bij het dilemma duidelijk.
2. Spread the word! Durf dit eigen verhaal te vertellen. Dat maakt van jou een duurzaamheidsleider in plaats van een wandelende encyclopedie van duurzaamheidsfeitjes. En ja, dat is spannend. Maar het is ook ontzettend krachtig.
3. Show it off! Als je fervent gebruiker bent van de afwasbare mok, gebruik deze dan met sier en vertier. Zorg dat je de meest prachtige mok hebt, het liefst met een schitterend bijbehorend verhaal. Drink uit je mok alsof je aan champagne nipt. Organiseer leuke herbal tea parties. Maak van het drinken uit een mok een fantastische experience. Hetzelfde geldt voor het inzamelen van wegwerpbekers. Ruim alles mooi op. Laat zien hoeveel er gerecycled wordt. Maak helder dat het systeem werkt. Welke stroming je ook kiest, maak er een positieve beweging van. Zorg dat je collega’s willen volgen in plaats van met je in discussie willen gaan.

En wil je je niet 100% beperken tot een bottom-up beweging, maar wil je besluitvormers of managers betrekken bij jouw keuze? Hiervoor heb ik nog extra tips:

4. Spot on business case. Zoek precies uit hoe de situatie is geregeld is binnen jullie bedrijf. Hoe worden de wegwerpbekers nu ingezameld? Welk bedrijf haalt de bekers op en hoe worden ze gerecycled? Hoe wordt de afwas gedaan binnen jullie bedrijf? Hoe wordt het water verwarmd? Als je toch voor de cijfertjes gaat, zorg dan dat je precies weet hoe het zit in jullie specifieke situatie. Maar gebruik de getallen niet voor oeverloze discussies met schampere collega’s. Maak een overtuigende business case voor de besluitvormers. Ja, ook als dit totaal niet jouw eigen werk is. Respect en waardering zulje sowieso krijgen. En wie weet krijg je ook nog gelijk!
5. Corporate storytelling. Net zoals je een persoonlijk verhaal kunt opstellen, kun je dit ook doen voor jullie bedrijf. Zoek de kernwaarden, mission statement, of welke uiting jullie bedrijf dan ook heeft, op, en kijk hoe jouw duurzame keuze hierin past. Gaan jullie voor kwaliteit en langdurige relaties? Dat past toch slecht bij een wegwerpcultuur niet waar? Zijn jullie super innovatief? Dan zou de circulaire economie toch appeltje-eitje moeten zijn en dat zou toch al primair bij het koffiedrinken tot uiting moeten komen.

Ben je toch op zoek naar de feiten, hierbij een artikel waarin de algemene vergelijking gemaakt wordt. Voor deze specifieke situatie is het een dubbeltje op zijn kant. Maar dat maakt de bekertjes-mok discussie het perfecte duurzaamheidsdilemma voor persoonlijke invulling. Juist dan kan jouw verhaal en het verhaal van het bedrijf de doorslag geven.

De tips zijn van toepassing op elk ander onderwerp op de werkvloer. En vergeet niet: elk duurzaamheidsthema is het waard om voor gestreden te worden, hoe relatief klein dan ook.

Het bericht Het beste antwoord op de vraag ‘Wegwerpbekertje of mok?’ verscheen eerst op Else Boutkan.

De klimaattop werd die ochtend geopend door minister President Rutte. En hij bestempelde zijn toespraak met oproep tot actie voor klimaat als ‘Preaching to the converted’. Prediken voor hen die al bekeerd zijn. Hij stond die dag voor een zaal vol met professionals die zich vanuit allerlei verschillende organisaties en bedrijven bezig houden met klimaat en duurzaamheid. En ongetwijfeld zijn de meeste van deze mensen al lang overtuigd van de nut en noodzaak van klimaatmaatregelen. Dus er zit een kern van waarheid in. ‘Is het niet beter om naar bedrijven, organisaties en mensen te gaan die nog niets met duurzaamheid en klimaat doen en daar je verhaal vertellen?’, zou je je kunnen afvragen.

Ik vind dat preaching to the converted absoluut zinvol is. Het is zelfs een must.

‘Prediken’ draagt enorm bij aan empowerment. Het zorgt ervoor dat mensen nog meer gedreven en gemotiveerd raken.
En het helpt ze om in de praktijk aan het werk te gaan. In dit geval dus om nog meer bij te gaan dragen aan oplossingen voor klimaatproblematiek, of om nieuwe wegen te zoeken voor deze oplossingen.

Waarom werkt dit zo goed?

Allereerst zitten ‘de bekeerden’ samen in een zaal. Alleen al het grote aantal mensen geeft een groot gevoel van verbinding. Het geeft een gevoel van ‘Ik ben niet alleen’ en ‘mijn geploeter heeft zin’. Al die professionals doen complex en belangrijk werk, vaak in een wereld waar ze moeten knokken voor hun positie. Tijdens zo’n bijeenkomst zie je dat je met heel veel bent. En dat voelt goed, het is een belangrijke steun in de rug.

En als er een vlammend betoog gehouden wordt, dat vanuit het hart komt en de harten van de toehoorders raakt, is het effect nog vele malen groter. Dus een indrukwekkende klimaatdocumentaire zoals Before the Flood, is een goede katalysator voor nog meer actie. De aanwezigen voelen zich na het kijken vastberaden om weer aan de slag te gaan. Een welkome positieve duw die de intrinsieke motivatie weer doet oplaaien.

Mijn advies is dus: verbind je regelmatig met gelijkgestemden in je omgeving. Vertel elkaar verhalen (of kijk samen naar een film). Deel de resultaten die je hebt behaald. Herken de problemen waar je tegen aanloopt. Motiveer elkaar. Blijf vertellen waarom je werk en inspanningen belangrijk zijn. Zoek elkaar op.

Preaching to the converted heeft zin. Is zelfs essentieel. Het is het startpunt voor een groeiende groep ‘bekeerlingen’. Het startpunt van elke verandergolf die Wavemakers in gang zetten.

Het bericht Preaching to the converted heeft zin! verscheen eerst op Else Boutkan.

Pieter is een spin in het web binnen zijn bedrijf. Hij werkt als receptionist en verzorgt de post. Als er in zijn bedrijf ‘s avonds ontvangsten zijn – en dat komt nogal eens voor – dan zorgt hij voor de catering. Pieter heeft een groot groen hart.  In zijn vrije tijd is hij vaak in de natuur te vinden. Voor natuurliefhebbers is het een feest om met hem een wandeling te maken. Hij kent de namen van alle planten en dieren en hij weet in veel gebieden de bijzondere en zeldzame soorten te vinden.

Met zijn liefde voor de natuur ontwikkelden zich tegelijkertijd zorgen over de natuur. Met pijn in zijn hart ziet hij hoe steeds meer natuur opgeofferd wordt voor wegen en bebouwing. En hij ziet de consequenties van ons handelen op de natuur. Bijvoorbeeld op de biodiversiteit die achteruit gaat.

Net zoals hij zichzelf van alles over de natuur heeft geleerd, leerde hij zichzelf – tegen wil en dank – van alles over duurzaamheid. Zoals hij de soorten in de natuur kent, kent hij de nieuwste innovaties voor duurzame energie en duurzame grondstoffen. Die vindt hij interessant en hoopgevend.

Maar genot en zorg liggen dicht bij elkaar. In de natuur geniet hij het ene moment van de schoonheid en het volgende moment constateert hij dat een soort het niet gaat redden in een stukje biotoop en overvalt hem een moedeloos gevoel. Op dezelfde manier ziet hij binnen het bedrijf de onduurzaamheid. Onnodige energieverspillingen, verspilling van materialen, onzuinige auto’s. En ook ziet hij onverschillige mensen.

Waar de schoonheid van de natuur tijdens een wandeling het in de meeste gevallen nog kan winnen van de zorgen, vindt hij dat hij op zijn werk zijn duurzame kennis maar beter kan thuislaten. Waar hij in de natuur via georganiseerde wandelingen zijn liefde en kennis kan overdragen aan andere gepassioneerden, staat hij in zijn werk zo goed als alleen. Zijn liefde voor de natuur kan hij delen in georganiseerd verband. Lidmaatschappen van natuurverenigingen en maatschappelijke organisaties brengen hem in contact met gelijkgestemden en geven hem energie.  Op zijn werk kent hij hooguit twee mensen die zijn zorgen delen, maar die werken op geheel andere afdelingen. Hij spreekt ze maar zelden. Op zijn werk voelt hij niet de verbinding die hij in zijn vrije tijd in de natuur samen met andere natuurliefhebbers beleeft.

Je zou denken dat Pieter de pech heeft om in het meest onduurzame, onverschillige bedrijf van Nederland te werken. Maar dat is niet het geval. Het bedrijf heeft recent het gehele dak vol gelegd met zonnepanelen en heeft zich via een regionaal bedrijvennetwerk uitgesproken om te streven naar grote energiebesparingen in de bedrijfsvoering en binnen de gebouwen. Daar was hij natuurlijk ontzettend blij mee.

Maar die blijdschap is ondertussen ook weer weggezakt. Want tijdens zijn postrondje ziet hij nog steeds dezelfde onduurzame dingen gebeuren die hij altijd al zag. En als hij eens ergens het licht uitdoet, of tegen iemand een opmerking maakt over apparaten die ongebruikt aan staan, krijgt hij te horen dat het nu toch niets meer uitmaakt. Er zijn immers zonnepanelen. Zijn collega’s vinden hem een betwetertje. En dat laat hij maar zo. Hij houdt nu zijn mond. Zijn collega’s weten niet dat hij aan de mooie maar kwetsbare natuur denkt als hij de verspilling om zich heen ziet. Hij vertelt maar niet wat hij weet over hoeveel extra energiecentrales er nodig zijn als je alle kleine verspillingen om je heen bij elkaar optelt. Net zoals hij niet vertelt over de desastreuze gevolgen van andere ogenschijnlijk kleine natuurdelicten als zwerfafval. Of van een klein beetje gif in je eigen achtertuin tegen het onkruid tussen de tegels. Al die kleine dingen zijn voor hem heel groot. Vanwege de grote gevolgen van de optelling van al dat kleins voor de aarde. En daarmee ook vanwege de gevolgen voor toekomstige generaties. En dat heeft  dus ook gevolgen voor de toekomst van hun eigen bedrijf. Ook daar denkt hij aan.

Als hij een doos pennen mee naar huis zou nemen is hij een dief en doet hij het bedrijf te kort. Hij zal worden gestraft als hij betrapt wordt. Hoe legt hij uit dat de vele onduurzame vergrijpen die hij dagelijks om hem heen ziet minstens net zo erg zijn? Energieverspillen is toch ook stelen? Dat kost toch ook geld? En met verspillen steel je niet alleen in het nu, maar ook van een duurzame toekomst. Allemaal gedachten van Pieter tijdens zijn postrondes.

Hij ziet het, hij denkt het, hij voelt het, maar hij doet er niets mee. Dat stukje Pieter laat hij thuis. Dat bewaart hij voor zijn natuurwandelingen met andere natuurliefhebbers. Daar wordt zijn kennis gewaardeerd. En daar geniet hij niet alleen, maar heeft hij ook het idee dat hij bijdraagt aan een verandering. Daar is hij met een groep die net zo tegen de wereld aankijkt als hij. Een groep die groeit. Elk weekend ontmoet hij wel iemand waarvan de ogen geopend worden voor de uniekheid van de natuur. Dat geeft hem voldoening en moed.

Stel je voor dat Pieter in het bedrijf zich net zo zou kunnen bewegen als hij in de natuur doet? Wat gebeurt er als Pieter zijn groene hart wel mee kan nemen naar zijn werk?

Wordt vervolgd… En het gaat niet meteen goed kan ik alvast verklappen.

Het bericht De grootste verborgen schat voor duurzame verandering verscheen eerst op Else Boutkan.

Een gevatte tweet. Maar ook een zeer waardevolle. Dat vermoedde ik al toen ik ‘m las. Maar toch wist ik op dat moment nog niet hoe waardevol deze tweet precies was.

Henk Vrugt slingerde met zijn tweet een klein idee de wereld in. Maar wel één met een briljante concept: #zwerfie. De tweet werd geschreven op het juiste moment. Het idee viel in vruchtbare aarde. De tijd was rijp. #zwerfie werd groot. Laten we eens kijken hoe.

Eerst over die vruchtbare aarde. Die is ontstaan door het pionierende werk van Peter Smith van Klean.

Al lange tijd is Peter Smith van Klean bezig om op een vernieuwende manier het zwerfafvalprobleem op te lossen. Eén van zijn stellingen is: als 25% van de mensen elke dag seen stuk zwerfafval opruimt, hebben we een nieuw probleem: er ligt te weinig zwerfafval voor iedereen.

Zijn idee vindt navolging. Peter heeft ook mij geïnspireerd om deel uit te gaan maken van de oplossing in plaats van moedeloos toe te zien. Ik volg sindsdien Peter zijn avonturen, maar ook zijn aanpak. Die past in mijn visie over aanjagen van duurzaamheid. 

En Peter Smith had dus ook Henk Vrugt geïnspireerd.

De tweet van Henk heeft voor mij persoonlijk een groot verschil gemaakt. Sinds 6 februari raap ik écht elke dag. Voor die tijd sloeg ik weleens een dag over. Nu denk ik  – ook als het regent – ik moet nog een #zwerfie scoren. Ik post mijn #zwerfie elke dag op Twitter en inmiddels doen velen dit met mij. #zwerfie maakt het rapen leuk en het delen op Twitter maakt het alleen maar leuker en stimuleert.

En tegelijk met mij gingen nog meer mensen hun #zwerfie delen op Twitter.  Zo werd #zwerfie nog interessanter. Want er ontstond verbinding. Een positieve beweging. Mensen die elkaar niet kenden reageerde op elkaars #zwerfie’s, moedigden elkaar aan en inspireerden op hun beurt weer nieuwe aanhakers.

Na een week was #zwerfie trending op Twitter: een topprestatie van een positieve stroming in een politiek woelige tijd (gezien de andere #hashtags).

En het bleef niet bij het posten van #zwerfies alleen. En er is inmiddels een Flipboard magazine over #zwerfie, gemaakt door Martin Pronk. Ik heb zelf een twitterlijst #zwerfie aangemaakt. Elke dag worden er nog zwerfafvalrapers aan de lijst toegevoegd. Er wordt over #zwerfie geschreven, gesproken en gefilmd in media in diverse regio’s in het land.

En dan zijn er nog de mensen die aangeven zwerfafval te rapen, maar dat niet posten, omdat ze niet actief zijn op social media. Of omdat ze geen smartphone hebben. #zwerfie is groot en we zien slechts een topje van de ijsberg.

Een wirwar van mensen op diverse plaatsen met ieder een eigen talent en bijdrage: die vormen samen een groeiende, zichtbare en positieve beweging. Een beweging met een gemeenschappelijke drijfveer: het opruimen van zwerfafval om zo bij te dragen aan een mooiere, schonere en meer duurzame omgeving.

De #zwerfie beweging is nog steeds groeiende. Ik ben blij dat ik op 6 februari #zwerfie niet voorbij heb laten gaan.

Wat kun jij leren van dit verhaal? Zou jij ook niet een dergelijke impuls in jouw project of programma willen?

Laten we nog eens terug kijken naar het proces.  Nooit is er ergens een projectbijeenkomst geweest. Er is nooit een plan gemaakt. Er is en was geen actielijst. Ieder doet zijn eigen ding. Ieder draagt zijn steentje bij.

De les hier is: pak een kans als die zich voordoet. Wees die eerste volger van een goed idee. Een idee die een leider maakt van een creatief persoon die zich zelf wellicht nog niet eens realiseert wat hij in de wereld zet. Een persoon die gewoon zijn hart volgt en een idee de wereld inslingert. Doe mee en breng het verder! En vertel daarna anderen wat je doet en waarom. Of – nog beter- doe het voor, wees zichtbaar!

Laat nooit een idee liggen!

(en laat ook nooit zwerfafval liggen )

Het bericht Waarom je een idee nooit moet laten liggen – en zwerfafval ook niet #zwerfie verscheen eerst op Else Boutkan.

Het gedachtengoed van Herman Wijffels is voor mij een zeer belangrijke inspiratiebron. Deze lezing is nog steeds actueel, en zal zeker nog een aantal jaren – helaas – actueel blijven. Herman Wijffels vertelt een duurzaam-maatschappelijk verhaal. Hij nodigt ons toehoorders uit vanuit zijn denkraam na te denken wat ons te komende tijd in de maatschappij te doen staat. Deze lessen gaan ook op voor bedrijven en organisaties. En voor aanjagers van duurzame verandering – wavemakers – zijn deze lessen leerzaam, stimulerend en inspirerend!

Wat mij aanspreekt is dat Wijffels spreekt over transformatie. Een verandering die op mens-niveau moet worden aangegaan. Een compleet nieuwe manier van leven en werken die ervoor zorgt dat we als soort overleven! Een verhaal op macro-niveau dus. Een verhaal dat een stip op de horizon zet en tegelijkertijd een leidraad is voor handelen in het nu, inclusief advies voor jouw persoonlijke rol hierin.

Ik kan de video (45 minuten: dus maak even tijd!) van harte aanbevelen. Mocht je geen tijd hiervoor kunnen vinden geef ik onder de video een korte samenvatting.

Lowlands University 2012 – Herman Wijffels from Coolpolitics on Vimeo.

Samenvatting van het college

“We verkeren in een crisis. En dat is niet alleen een financiële crisis. Deze crisis omvat veel meer. Het luidt een einde van een tijdperk in – het industriële tijdperk. De principes van het industriële tijdperk hebben hun werk gedaan en hun beste tijd gehad.

Er is een transitie nodig en komende. Een transformatie waarin de samenleving opnieuw wordt vormgegeven en geschikt gemaakt voor de 21ste eeuw.  Zie het als een nieuw evolutionair moment.

Door bevolkingsgroei, welvaartsgroei is de rek uit ons systeem. We moeten ons op een andere manier gaan verhouden tot onze natuurlijke hulpbronnen.

Wat werkt niet meer en waarom niet?

• Het financiële stelsel dient ons niet meer. Geld komt tegenwoordig de wereld in als schuld. Er is sprake van geldschepping door banken. En daarmee zijn houdbare grenzen overschreden. Maar deze verkeerde dynamiek zit in het stelsel zelf opgesloten. Dit leidt tot inflatie – bubbles – met alle desastreuze gevolgen van dien.
• We gebruiken meer van onze aarde dan beschikbaar is. We halen de toekomst naar voren . Er is een disbalans tussen ecologie en economie. De huidige economie is  die van take -make – dump.  En – mede – door bevolkingsgroei en welvaartsgroei leidt dit tot vervuiling en uitputting. Onze natuurlijke hulpbronnen worden overbelast. Deze crisis is nog fundamenteler dan de financiële crisis. Dit lineaire model is niet meer te handhaven!
• In het huidige industriele tijdperk heerst de top-down organisatiestructuur. Deze pyramidestructuur past niet bij de opgaven waar we voor staan.  De structuur zorgt ervoor dat zaken vastlopen. Andere vormen van organiseren, zowel bedrijven als politiek zijn nodig.

Samenvattend kun je zeggen:  er is een mismatch tussen de omstandigheden die er nu zijn, dat wat nodig is en hoe we ons georganiseerd hebben.

Oplossingsrichtingen:

• De financiële instellingen moeten weer hun maatschappelijke plek innemen. Dienstbaar zijn aan de reële economie. Stoppen met geld met geld maken. En ook bijdragen aan de financiering van de duurzame transitie.
• We moeten efficiënter omgaan met onze natuurlijke hulpbronnen. We moeten niet alleen stoppen met aantasten en uitputten van de natuur, maar zelfs de natuur aanvullen. Oogsten uit stromen die uit de natuur voortkomen in plaats van natuurlijke bronnen opmaken.
• We moeten ons anders gaan organiseren. Naar netwerken en open organisatievormen. Ruimte maken voor emergentie: laten opkomen wat er al is.

Conclusies:

Alle ingrediënten voor een volgende fase van de benodigde maatschappelijke ontwikkeling zijn er al!

Wat nodig is is decentraal denken en handelen, verbinden via netwerken, toepassen van circulaire economie. Ook vraagt deze nieuwe ordening een nieuwe ethiek. We moeten ons continue afvragen: wat is het effect van wat ik doe op anderen en op de natuur?

Afsluitend advies:

Gebruik je innerlijk kompas! Welke rol pak je in deze ontwikkeling? Welke invulling geef je aan je persoonlijke leven? Doe wat je past en doe waar je blij van wordt! Dat is de beste manier om iets moois te maken van ‚jouw rondje aarde’! “

Het bericht Inspiratie: college van Herman Wijffels verscheen eerst op Else Boutkan.

Veel bedrijven hebben duurzaamheid als kernwaarde benoemd. 

De kernwaarden worden meestal vanuit een (heisessie met) managementteam opgesteld. En vervolgens worden ze uitgevaardigd. Posters aan de muur. Mooie brochures thuis in de brievenbus. Sessies en workshops. Iedere medewerker kan het rijtje kernwaarden opdreunen. En duurzaamheid maakt deel uit van het rijtje, en staat gebroederlijk naast klantgericht, innovatief, respect, integer, noem maar op. Dus dat zit wel goed met duurzaamheid zou  je zeggen. 

Dat laatste is echter vaak niet het geval. Ik zie dit ook vaak terug in mijn praktijk. Zo ook onlangs tijdens een coachings-sessie met een klant. Mijn vraag aan de klant was:  „Hoe wordt er in het bedrijf tegen duurzaamheid aangekeken?”. „Goed, want duurzaamheid is één van de kernwaarden, en deze kernwaarden zijn heel goed bekend bij alle medewerkers”, was het antwoord. Deze zelfde klant had als probleem naar voren gebracht dat bij de uitvoering van projecten binnen het bedrijf de medewerkers niet automatisch de meest duurzame opties kiezen. De keuze valt meestal op het meest voordelige alternatief. Duurzame projecten blijven beperkt tot projecten die vanuit afdeling duurzame strategie – de afdeling van mijn klant – worden geïnitieerd.

Een kernwaarde zou idealiter zijn: een gezamenlijke overtuiging die binnen het bedrijf heerst en die leidend is voor het handelen van mensen binnen dat bedrijf. Als je dit toepast op het bedrijf van mijn klant en al die anderen zou ,zo laag mogelijke kosten’ een logische kernwaarde zijn. Deze kernwaarde vinden we echter niet vaak in de lijstjes terug. Terwijl kostenbesparend gedrag bij uitstek een collectieve overtuiging – een waarde – binnen een bedrijf is. En daar hoeft ook nog niet iets mis mee te zijn. Het probleem is dat het een impliciete, een verborgen waarde is. Als kernwaarden conflicterend met elkaar zijn wordt het lastig. En als de expliciete kernwaarde het binnen de organisatie verliest van de impliciete – de verborgen maar echte – kernwaarde wordt het pas echt ingewikkeld. 

Dus met duurzaamheid als kernwaarde uitroepen  ben je er nog niet. Duurzaamheid is pas een kernwaarde van een bedrijf als het de kernwaarde is van de medewerkers.

Wat kun je doen als duurzaamheid een nep-kernwaarde blijkt te zijn?

• Ga discussie aan.  Wat wordt er eigenlijk verstaan onder het begrip kernwaarden?  En in hoeverre zijn de binnen het bedrijf gecommuniceerde kernwaarden ‚echte’ kernwaarden? Wordt er naar de kernwaarden gehandeld?
• Kijk eens goed in de organisatie rond. Wat zijn de echte intrinsieke kernwaarden? Wat is de mores binnen het bedrijf? Welke trefwoorden omschrijven het gezamenlijk handelen? Staan deze waarden in het lijstje met kernwaarden?
• Stop tijd en energie in de vraag: „Hoe wordt duurzaamheid structureel onderdeel van het denken en  handelen van de mensen binnen de organisatie? En dat is dus iets anders dan duurzaamheid als kernwaarde benoemen en dit iedereen uit het hoofd laten leren.

Dit alles betekent nog niet dat duurzaamheid het altijd zal winnen. Maar de dilemma’s worden op deze manier transparant en dat bevordert bewustwording en het maken van afgewogen keuzes.

Dus ga energie en aandacht geven aan medewerkers die duurzaamheid al als kernwaarde hebben. En  laat duurzaamheid als gezamenlijke kernwaarde groeien vanuit deze mensen. Een échte kernwaarde hoef je niet uit te vaardigen. Die is er en hoeft dan niet meer benoemd te worden. Net als zuinigheid.

Het bericht Wat doe je als duurzaamheid een nep-kernwaarde blijkt te zijn? verscheen eerst op Else Boutkan.

Ik hou van kinderen die vragen stellen. Kinderen stellen vragen die ons soms met de mond vol tanden laten staan. In dit geval stamelde ik ook even  ‘uuuhh’. Niet omdat ik het antwoord niet wist, maar omdat ik dacht dat mijn antwoord te ingewikkeld zou zijn voor de kinderen. Of dat het antwoord niet relevant zou zijn voor hen. Grote mensen praat. En dat is natuurlijk onzin! Goede vragen verdienen goede volwassen antwoorden.

Straks mijn antwoord op de vraag van het jongetje. Eerst wat uitleg over waar hij en ik waren toen hij de vraag stelde. We waren in de Duurzaamheidsfabriek op het Leerpark in Dordrecht. De jongen was met zijn klas op bezoek bij TechniekDock: een techniek voorlichtingsprogramma over duurzaamheid en maritieme industrie. Ik ben projectleider van TechniekDock en help ook regelmatig bij de rondleidingen. De kinderen kregen daar van mij uitleg bij een demonstratie van het bedrijf Cablean: een bedrijf dat een geniaal concept (4D principe) heeft bedacht om oppervlakten (muren, daken, velden etc)  multifunctionele duurzame toepassingen te geven. Energieopwekken, luchtvervuiling tegengaan, wateropvangen, you name it en het kan.

Maar weer terug naar de Duurzaamheidsfabriek waar ik het groepje kids met deze jongen erbij het principe van de 4D-wand uitlegde. Dat was het moment waarop de jongen zijn eerste vraag stelde: „Waarom vertelt u dit aan ons?”. „Nou”, was mij antwoord, „ik vind het belangrijk dat jullie weten dat er met slimme duurzame techniek heel veel goede dingen gedaan kunnen worden”. En ik ging verder: „En als je dit leuk vindt dan hoop ik dat je later naar een school gaat waar je leert hoe jij ook aan dit soort slimme dingen kunt werken”. En toen stelde hij dus zijn vraag: „En waarom vindt u dat belangrijk?”.

Die vraag is een zeer essentiële vraag.  De jongen stelde ‚de why vraag’. Voor mij persoonlijk is de waarom van mijn werk  helder. Ik vind het belangrijk dat er over duurzaamheid en water geleerd wordt. Want ik wil dat zoveel mogelijk mensen, kinderen, bedrijven, wie dan ook over duurzaamheid horen en ermee aan de slag gaan. Daarom doe ik het werk dat ik doe. Niet alleen bij dit project, maar op heel veel verschillende plaatsen. Maar is dat relevant voor dat kind? Ja, besloot ik toen en vind ik nu nog steeds. Dat is relevant. Alleen al omdat hij er naar vraagt.

En daarom vertelde ik hem en zijn klasgenootjes het volgende. “Ik vind dat we op onze wereld heel veel problemen hebben. We moeten snel nieuwe dingen verzinnen om bijvoorbeeld onze huizen te verwarmen om transport problemen en andere grote milieuproblemen op te lossen. Dat gaat niet vanzelf: daar moeten jullie ook aan meehelpen. Nu al, maar zeker als jullie groot zijn, kunnen we alle slimme denkers en doeners gebruiken, zodat we nieuwe dingen kunnen uitvinden. Jij kunt zelf ook zoiets als een 4D-wand verzinnen. Jij kunt zelf ook iets als een 3D-printer (ook onderdeel van de TechniekDock route) uitvinden. En daarom ik vind het echt héél belangrijk dat jij en al je klasgenoten en alle andere kinderen hiervan weten. En…  ik vind het ook belangrijk om te vertellen dat het geweldig is om later in je werk aan iets bij te dragen dat  je heel erg belangrijk vindt. Ik hoop dat jij dat later ook zult vinden”.

Daar waren ze zeker een paar seconden van onder de indruk. Daarna kwam alweer de volgende vraag: „Verdient u daar ook geld mee?”

Foto: Harmke Hulst

Het bericht „En waarom vindt u dat belangrijk?” verscheen eerst op Else Boutkan.